nederlandstalige-literatuur

Aarzelend begin
Het is niet duidelijk wanneer voor het eerst een boek rechtstreeks uit het Nederlands in het Roemeens is vertaald. In 1915 verscheen De vorbă cu copii (In gesprek met kinderen) van de pedagoog en onderwijsvernieuwer Jan Ligthart, onsterfelijk als de geestelijke vader van Ot en Sien. Het is onbekend welke oorspronkelijke titel aan dit boek ten grondslag heeft gelegen en of het inderdaad uit het Nederlands is vertaald, want het was eigenlijk tot voor kort niet ongebruikelijk dat vertalingen niet uit het origineel werden gemaakt maar via een andere vertaling – vooral in een ‘grote taal’. Tussen de oorlogen lijkt er vrijwel niets uit het Nederlands in het Roemeens te zijn vertaald. Het enige dat ik heb kunnen vinden is Saida şi Adinda (Saïdja en Adinda), een fragment uit Multatuli’s Max Havelaar. De vertaler is een zekere N.N. Botez, van wie bekend is dat hij naar het Duits vertaalde en die wellicht de in 1900 verschenen Duitse versie van Max Havelaar als uitgangspunt heeft gebruikt. In 1943 verscheen Cauciuc. Un roman din Sumatra (Rubber, roman uit Deli, 1931) van M.H. (Madelon) Székely-Lulofs, haar meest succesvolle werk, dat in vijftien talen is vertaald. Gegevens over de vertaler en de taal waaruit is vertaald heb ik niet kunnen achterhalen. Na de Tweede Wereldoorlog hadden de communistische machthebbers in Roemenië vooral belangstelling voor literatuur met een socialistische boodschap.

Dit lijkt het uitgangspunt te zijn geweest voor een nieuwe uitgave van Max Havelaar in 1948 in de vertaling van Silvia Mărgărit. De politieke motivatie voor de publicatie blijkt uit het voorwoord, waarin over Multatuli wordt gesteld: ‘Hij is gewroken door de Geschiedenis die de bevrijdingsbewegingen in de kolonies heeft doen ontbranden en die de volkeren van Indonesië in opstand heeft gebracht in een heldhaftige onafhankelijkheidsoorlog.’ Deze uitgave is ongetwijfeld gebaseerd op de Duitse vertaling van Wilhelm Spoht, die ook in de Roemeense editie staat als auteur van de eindnoten.

Politieke beweegredenen lagen ook ten grondslag aan de vertaling van het toneelstuk Op hoop van zegen van Herman Heijermans uit 1900, dat in 1958 in het Roemeens verscheen als Speranţa (Hoop). Waarschijnlijk is ook deze vertaling, van Tiberiu Molnar, niet uit het Nederlands gemaakt. Opmerkelijk is dat het toneelstuk in die periode in Roemenië ook in het Hongaars en het Duits werd opgevoerd.

Literatuur was het niet, maar in 1956 verscheen În ţara celor 1000 de insule. Indonezia de azi, een vertaling van het verslag dat Joop Wolff, in die tijd lid van het partijbestuur van de Communistische Partij Nederland, twee jaar eerder had gepubliceerd over zijn reis naar de oost: Uit het rijk der 1000 eilanden. Indonesië zoals het is.

  • Om het gehele artikel te lezen kunt u zich abonneren door het formulier in te vullen.
  • Auteur Jan Willem Bos